Sugarcane farming : महाराष्ट्रातील शेतीचा कणा म्हणून ऊस पिकाकडे पाहिले जाते. परंतु, केवळ ऊस लावून चालत नाही; तर योग्य तंत्रज्ञान आणि नियोजनाचा अभाव असेल, तर हेच पीक तोट्याचे ठरू शकते. आज अनेक प्रगत शेतकरी आधुनिक पद्धतींचा अवलंब करून एकरी ८० ते १२० टनांपर्यंत विक्रमी उत्पादन घेत आहेत.
तुम्हालाही असा उतारा मिळवायचा असेल, तर लागवडीपासून कापणीपर्यंत हे ‘मास्टर प्लॅन’ नक्की फॉलो करा.
पूर्वतयारी आणि जमिनीची निवड
यशस्वी ऊस शेतीचा पाया म्हणजे योग्य जमीन. ऑक्टोबर-नोव्हेंबरमध्ये लागवडीची तयारी सुरू करणे सर्वोत्तम ठरते.
- जमीन: मध्यम ते भारी काळी जमीन, ज्याचा पाण्याचा निचरा उत्तम असेल.
- सामू (pH): जमिनीचा सामू ६.५ ते ७.५ दरम्यान असावा.
- माती परीक्षण: अनावश्यक खर्च टाळण्यासाठी लागवडीपूर्वी माती परीक्षण करून नेमकी कमतरता ओळखा.
रोपवाटिका (Nursery) व्यवस्थापन
खर्च कमी करण्यासाठी आणि फुटव्यांची संख्या वाढवण्यासाठी स्वतःची रोपवाटिका तयार करणे फायदेशीर ठरते.
- सिंगल आय बड (एक डोळा पद्धत): याद्वारे बियाण्यावरील खर्च निम्म्याने कमी होतो.
- बीजप्रक्रिया: बुरशीनाशक आणि कीटकनाशकाचा वापर करून रोपांवर प्रक्रिया करा. साधारण ५-६ आठवड्यांत सशक्त रोपे लागवडीसाठी तयार होतात.
लागवड पद्धत आणि खत व्यवस्थापन (Basal Dose)
आजच्या काळात खंदक पद्धत (Trench Method) आणि ५ फूट अंतर ठेवणे उत्पादनासाठी पोषक ठरते.
खतांचे टप्प्याटप्प्याने नियोजन:
- भरपूर सेंद्रिय खत: लागवडीपूर्वी एकरी १०-१५ ट्रॉली चांगले कुजलेले शेणखत किंवा २-३ टन गांडूळ खत जमिनीत मिसळा.
- बेसल डोस (लागवडीवेळी): एकरी २०० किलो सिंगल सुपर फॉस्फेट (SSP), ५० किलो म्युरेट ऑफ पोटॅश (MOP) आणि ५० किलो युरिया द्या.
- फुटवे येताना (३०-४० दिवस): या काळात नत्राची गरज असते, त्यामुळे १००-१२५ किलो युरिया दोन हप्त्यात द्या. सोबतच अझोटोबॅक्टर आणि पीएसबी यांसारखी जैवखते वापरा.
सूक्ष्म अन्नद्रव्यांची महत्त्वाची भूमिका
ऊस ३-४ महिन्यांचा झाल्यावर पिवळेपणा दिसू लागतो. यासाठी सूक्ष्म अन्नद्रव्यांची फवारणी गरजेची आहे:
- फवारणी: झिंक सल्फेट (०.५%), फेरस सल्फेट (०.५%) आणि बोरोन (०.२%).
- १५ दिवसांच्या अंतराने दोनदा फवारणी केल्यास पाने हिरवीगार राहतात आणि प्रकाशसंश्लेषण प्रक्रिया वेगवान होते.
जाड कांडी आणि वजनासाठी पोटॅशचे महत्त्व
ऊस ५ ते ६ महिन्यांचा झाल्यावर नत्राचे प्रमाण कमी करून पोटॅशचे प्रमाण वाढवावे. यामुळे उसाची कांडी जाड होते आणि साखरेचे प्रमाण (Sugar Recovery) वाढते. उशिरा नत्र दिल्यास ऊस फक्त उंच वाढतो, पण त्याचे वजन वाढत नाही, हे लक्षात ठेवा.
पाणी आणि कीड व्यवस्थापन
- ठिबक सिंचन (Drip Irrigation): यामुळे पाण्याची ३०-४०% बचत होते आणि खते थेट मुळांपर्यंत पोहोचतात (Fertigation).
- कीड नियंत्रण: खोड कीड, पायरीला किंवा लोकरी मावा यांवर सुरुवातीपासूनच लक्ष ठेवा. जैविक कीडनाशकांचा (उदा. व्हर्टिसिलियम, मेटारायझियम) वापर करणे जमिनीसाठी उत्तम ठरते.
उत्पादनाचे गणित (एकरी)
| तपशील | अपेक्षित माहिती |
| एकूण खर्च | १.५ ते २ लाख रुपये |
| अपेक्षित उत्पादन | १०० ते १२० टन |
| उत्पन्न | योग्य दर मिळाल्यास ३.५ ते ४ लाख रुपये |
| निव्वळ नफा | १.५ ते २ लाख रुपये प्रति एकर |
ऊस शेती ही केवळ पाणी आणि युरिया देण्यापुरती मर्यादित नाही. शेणखत, रासायनिक खते आणि सूक्ष्म अन्नद्रव्ये यांचा योग्य समतोल राखल्यास एकरी १२० टनांचे उद्दिष्ट गाठणे कठीण नाही. आधुनिक तंत्रज्ञान आणि चिकाटी हीच खऱ्या प्रगत शेतकऱ्याची ओळख आहे.
पुढील पाऊल: तुम्हाला तुमच्या जमिनीच्या प्रकारानुसार खतांचे विशेष वेळापत्रक हवे आहे का? किंवा कोणत्या वाणाची (Variety) निवड करावी याबद्दल माहिती हवी असल्यास सांगा!
