Crop Insurance : राज्यात नैसर्गिक आपत्तीमुळे खरीप हंगाम वाया गेल्यानंतर राज्य शासनाने पीक विमा निकषांमध्ये बदल केले आहेत. यामुळे शेतकऱ्यांना मिळणारी २५ टक्के आगाऊ भरपाईची तरतूद (ट्रिगर) रद्द झाली आहे. त्यामुळे नुकसानीनंतर आता पीक विमा कधी मिळणार, हा मोठा प्रश्न शेतकऱ्यांसमोर उभा राहिला आहे.
यंदाचा खरीप हंगाम महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांसाठी अत्यंत कठीण ठरला आहे. सुरुवातीला अपुरा पाऊस आणि त्यानंतर परतीच्या पावसाने राज्यभर अक्षरशः धुमाकूळ घातला. यामुळे राज्यातील सोयाबीन, कापूस आणि तूर यांसारख्या प्रमुख पिकांचे मोठे नुकसान झाले आहे. एका बाजूला अस्मानी संकटाने पीक उद्ध्वस्त झाले असताना, दुसऱ्या बाजूला राज्य शासनाने पीक विमा योजनेच्या निकषांमध्ये केलेल्या बदलांमुळे शेतकऱ्यांची चिंता आणखी वाढली आहे.
अतिवृष्टीमुळे (Crop Insurance) पिकांचे मोठे नुकसा
या हंगामात अनेक ठिकाणी सोयाबीनच्या शेंगांना कोंब फुटले, तर काही ठिकाणी पीक पूर्णपणे सडून गेले. कापसाच्या बोंडांमध्ये पाणी शिरल्याने कापूस काळा पडला असून, बोंडसड मोठ्या प्रमाणात झाली आहे. एकंदरीत, राज्यातील बहुतांश शेतकऱ्यांचा खरीप हंगाम पूर्णपणे वाया गेला आहे, ज्यामुळे शेतकरी आर्थिक संकटात सापडला आहे.
‘एक रुपयाचा पीक विमा’ योजनेतून महत्त्वाचा आधार काढला
शेतकऱ्यांचा आधार असलेल्या ‘एक रुपयात पीक विमा’ योजनेत शासनाने महत्त्वाचे बदल केले आहेत. यापूर्वी, जर नैसर्गिक आपत्तीमुळे पिकांचे मोठे नुकसान झाले आणि पंचनामा झाला, तर शेतकऱ्याला तातडीने २५ टक्के आगाऊ नुकसान भरपाई मिळत असे. ही तरतूद ‘ट्रिगर’ म्हणून ओळखली जात होती आणि यामुळे शेतकऱ्यांना पुढच्या कामांसाठी त्वरित आर्थिक मदत मिळत होती.
मात्र, शासनाने आता हाच महत्त्वाचा २५ टक्के आगाऊ भरपाईचा ट्रिगर रद्द केला आहे. बोगस पद्धतीने विम्याचे दावे करणाऱ्यांना आळा घालण्याच्या उद्देशाने हा बदल करण्यात आला असला तरी, याचा थेट फटका प्रामाणिक आणि गरजू शेतकऱ्यांना बसत आहे.
भरपाईसाठी आता केवळ ‘पीक कापणी प्रयोगां’वरच अवलंबून
नवीन नियमांनुसार, आता शेतकऱ्यांना कोणतीही आगाऊ भरपाई मिळणार नाही. पिकांच्या नुकसानीची अंतिम भरपाई ही केवळ कृषी विभागाकडून केल्या जाणाऱ्या ‘पीक कापणी प्रयोगांवर’ (Crop Cutting Experiments) अवलंबून असेल. या प्रयोगातून मिळणाऱ्या उत्पादनाच्या आकडेवारीनुसारच नुकसानीची टक्केवारी ठरवली जाईल.
याचा अर्थ असा की, शेतकऱ्याला तात्काळ आर्थिक मदत मिळण्याचा मार्ग बंद झाला आहे. त्यांना आता विम्याची रक्कम मिळवण्यासाठी हंगामाच्या शेवटपर्यंत वाट पाहावी लागणार आहे.
एकीकडे डोळ्यादेखत पीक वाया गेले आणि दुसरीकडे विम्याची रक्कम कधी मिळणार याची शाश्वती नाही, अशा दुहेरी पेचात राज्यातील शेतकरी सापडले आहेत. त्यामुळे खरीप हंगामातील मोठे नुकसान पाहता, शेतकऱ्यांना पीक विमा कसा आणि कधी मिळणार, याकडे आता सगळ्यांचे लक्ष लागले आहे.Crop Insurance
