tur mar rog upay : महाराष्ट्रातील हजारो तूर उत्पादक शेतकरी दरवर्षी ‘मर’ रोगाच्या वाढत्या समस्येमुळे मोठे आर्थिक नुकसान सोसत आहेत. हिरवेगार पीक अचानक माना टाकून वाळून जाण्याच्या या रोगामुळे शेतकऱ्यांच्या हातातोंडाशी आलेला घास हिरावला जातो. अनेकदा महागड्या रासायनिक बुरशीनाशकांचा वापर करूनही यावर पूर्णपणे नियंत्रण मिळवणे शक्य होत नाही. मात्र, कृषी तज्ज्ञांनी या गंभीर समस्येवर एक अत्यंत प्रभावी, कमी खर्चाचा आणि पर्यावरणाला पूरक असा ‘जैविक उपाय’ उपलब्ध असल्याचे सांगितले आहे.
tur mar rog upay समस्या मुळाशी, उपायही मुळाशी!
कृषी तज्ज्ञांच्या मते, तुरीतील मर रोग (फ्युजेरियम विल्ट) हा पानांवरून पसरणारा रोग नसून तो थेट जमिनीतील हानिकारक बुरशीमुळे होतो. ही बुरशी झाडांच्या मुळांवर हल्ला करून अन्नद्रव्ये आणि पाणी वाहून नेणाऱ्या नलिका बंद करते, ज्यामुळे झाड वाळून जाते. म्हणूनच, पानांवर फवारणी केलेले रासायनिक औषध यावर प्रभावी ठरत नाही, कारण समस्येचे मूळ जमिनीत असते.
‘जैविक नियंत्रणाची दुहेरी ढाल’ ठरतेय प्रभावी
या समस्येवर मात करण्यासाठी दोन नैसर्गिक आणि शक्तिशाली जैविक घटकांची ‘दुहेरी ढाल’ अत्यंत प्रभावी ठरत आहे. हे दोन्ही घटक पिकाला कोणतेही नुकसान न पोहोचवता काम करतात:
- ट्रायकोडर्मा विरिडी (नैसर्गिक सुरक्षा रक्षक): ट्रायकोडर्मा ही एक ‘मित्र बुरशी’ आहे. जमिनीत वापरल्यावर ती ‘मर’ रोगास कारणीभूत ठरणारी ‘शत्रू बुरशी’ शोधून तिला नष्ट करते. अशा प्रकारे, ही बुरशी झाडाच्या मुळांभोवती एक नैसर्गिक सुरक्षा कवच तयार करते, ज्यामुळे रोगाचा प्रादुर्भाव मुळांपासूनच रोखला जातो.
- मायकोरायझा (पोषण आणि प्रतिकारशक्तीचा स्रोत): मायकोरायझा हे एक प्रकारचे जैविक खत आहे, जे मुळांची कार्यक्षमता वाढवते. ते झाडाला अधिक अन्नद्रव्ये आणि पाणी शोषण्यास मदत करते. यामुळे झाडाला भरपूर पोषण मिळते, ते आतून मजबूत होते आणि त्याची नैसर्गिक रोगप्रतिकारशक्ती वाढते. सशक्त झाड रोगांना सहज बळी पडत नाही.
वापरण्याची अचूक पद्धत: आळवणी (ड्रेंचिंग)
या जैविक घटकांचा जास्तीत जास्त फायदा होण्यासाठी शेतकऱ्यांनी ‘आळवणी’ (ड्रेंचिंग) पद्धतीचा वापर करावा. ट्रायकोडर्मा आणि मायकोरायझा पावडर शिफारस केलेल्या प्रमाणात पाण्यात मिसळून द्रावण तयार करावे. हे द्रावण थेट प्रत्येक झाडाच्या बुंध्याशी आणि मुळांच्या परिसरातील जमिनीत ओतावे. यामुळे हे दोन्ही घटक थेट मुळांपर्यंत पोहोचून आपले काम प्रभावीपणे करतात.
रासायनिक खर्चात बचत, जमिनीचे आरोग्य सुधारणार
कृषी विभागाने राज्यातील तूर उत्पादक शेतकऱ्यांना महागड्या रासायनिक औषधांवर खर्च करण्याऐवजी या जैविक आणि शाश्वत पद्धतीचा अवलंब करण्याचे आवाहन केले आहे. या उपायामुळे केवळ पिकाचे मर रोगापासून संरक्षण होणार नाही, तर जमिनीचे आरोग्य सुधारेल आणि भविष्यात पीक अधिक सशक्त येण्यास मदत होईल, ज्यामुळे उत्पादन वाढण्यास मोठा हातभार लागेल.
